"i सम्यक" बद्दल थोडक्यात

सम्यक समाजासाठी ६ बिंदूचा संस्कार - स्व अध्ययन - सामुहीकता - समत्व - सेवा - स्वातंत्र्य - संघर्ष.या ६ बिंदूचा संस्काराशी संबधित सर्व क्षेत्रां(अर्थशास्त्र, सेवाकार्य, विचार दर्शन, इतिहास व इतर) वर वाचन-लेखन -चर्चा-कार्यशाळा-सेवा-अनुभव या साठी "i सम्यक"
Our aim is to provide Education to people for social reform. Our thinking is Self Study - Togetherness - Equality - Self less Service - Freedom - Fight for right is the 6 point for Rite of society.

" सहा गोष्टी " तुम्हाला 'एम बी ए' चा अभ्यासक्रम नीट शिकवत नाही !


नमस्कार मित्रांनो ! चांगल्या संस्थेतला चांगला 'एम बी ए' हा बाजारात छान चालतो परंतु बऱ्याच प्रसंगांमध्ये तो हतबलही ठरतो. अन्यथा प्रत्येक चांगला 'एम बी ए' हा उत्तम उद्योजक झाला असता. अथवा असंही म्हणू शकलो असतो की प्रत्येक उत्तम उद्योजक वा व्यवस्थापक हा 'एम बी ए' असावाच ! जगभरातल्या बहुतेक सर्व व्यवस्थापन शिक्षण संस्थांमधून सहा महत्वाच्या गोष्टी नीटपणे शिकविल्या जात नाहीत, ज्या आपण इथे थोडक्यात पाहू - 

पहिली सर्वात महत्वाची बाब हा कोर्स नीट शिकवत नाही- कमी वेळेत आणि कमी श्रमात अपेक्षित उद्दिष्ट गाठणे. इथे व्यवस्थापनात बसलेल्या धुरीणांचं मन आणि मत जाणून त्यांना हवा तो "परिणाम" मिळवून देण्यासाठी चतुराई लागते जी वापरून "शॉर्टकट्स" अंमलात आणावे लागतात. ठोकताळ्यांनी होणाऱ्या कामासाठी प्रचंड विश्लेषणाची गरज नसते. आणि हो, साध्या सफरचंदाची अपेक्षा असताना काश्मिरी सफरचंद द्यायचीही गरज नसते ! 

दुसरी महत्त्वाची बाब हा कोर्स सांगत नाही - धोका नेमका कसा ओळखावा, तो पार करण्यासाठी कोणता गनिमीकावा वापरावा आणि कुठे आक्रमक व्हावं नि कुठे नमतं घ्यावं. या कोर्समध्ये धोक्याचे शंभर प्रकार सांगितले जातात पण त्यांना भिडण्याची नेमकी शक्कल नीटपणे सांगितली जात नाही.

तिसरी गोष्ट हा अभ्यासक्रम शिकवत नाही - श्रद्धा और सबुरी ! प्रसंगी नम्रता दाखवत, गाढवाला आपला काका बनवत नि संयम राखत चक्रव्यूहातून बाहेर पडावं लागतं. बाकी सारे सहकारी मागे हटत असताना आपण आपल्या स्वतःच्या कौशल्यावरील विश्वासाने निर्णय तडीस न्यायचा असतो. प्रचंड बौद्धिक चर्चेपेक्षा नेमक्या उत्तरांचा शोध कमी वेळेत घ्यायचा असतो. असं करताना नवनव्या कल्पनांवर धाडसाने, चिकाटीने व वेगाने काम करावं लागतं. अशा कल्पना कनिष्ठ कामगारांकडूनही घ्याव्या लागतात, आपला 'एम बी ए' चा अहंकार सोडून ! इथे हे लक्षात ठेवावं लागतं की "गाव करील ते राव काय करील !"

चौथी अत्यंत महत्त्वाची बाब कोणताही कोर्स शिकवत नाही - वेगवेगळ्या प्रकारच्या भ्रष्ट लोकांचा मुकाबला कसा करायचा. हे असे लोक स्वतःच्या कंपनीमध्येही असतात. सरकारी अधिकारी, राजकीय नेते, भागीदार, बँकर्स, पुरवठादार, वितरक आणि कंपनीचे मालक सुध्दा भ्रष्ट असतात. ह्यांना न दुखावता आपलं काम करून घेणं खूपच अवघड असतं. आणि स्वतः भ्रष्ट न होता काम करून घेणं तर प्रचंड अवघड असतं. या संपूर्ण जटिल प्रक्रियेमध्ये म्हणूनच "चांगले" अधिकारी वा उद्योजक मागे पडतात. 'एम बी ए' मध्ये "उद्योगातील सचोटी" या विषयावर बरेच बाहेरचे दिग्गज व्याख्यान द्यायला येतात पण "पतेकी बात कोई बताता नहीं !"

कोणत्याही 'एम बी ए' मध्ये स्वतःचा 'कर्ण' वा 'एकलव्य' होऊ न देण्याच्या युक्त्या सांगितल्या जात नाहीत. ही पाचवी महत्त्वाची बाब. अन्याय करणारे सर्वत्र असतात, फुकट श्रेय घेणारेही खूप असतात. आपली आशा व संयम न सोडता या लोकांना कल्पकतेने व प्रसंगी कूटनीतीने हाताळावं लागतं. कर्णाप्रमाणे दुर्योधनाकडे न जाता अर्जुनाची मानसिकता वापरत आपला " क्रुष्णसखा" शोधायचा असतो. एकलव्याचा निरागसपणा आणि मूर्ख आज्ञाधारकपणा दाखवला तर सर्वस्व हरण करणारे द्रोणाचार्य भेटणारच ! 'एम बी ए' मध्ये हे सुध्दा शिकवलं जात नाही की उद्योगातल्या भीष्माचार्यांना कसं नामोहरम करावं. बऱ्याच महाकाय कंपन्या छोट्या उद्योगांना सहजपणे गिळंकृत करतात. मोठमोठे 'एम बी ए' सुध्दा इथे हतबल ठरतात.

सहावी व अंतीम महत्त्वाची बाब म्हणजे बहुतेक 'एम बी ए' हे "अपयशातून सावरण्याचे" धडे शिकवत नाहीत. ह्यांचा कल हा यशाच्याच 'केस स्टडीज' शिकविण्याकडे जास्त असतो. अपयशी होत असताना आपलं अस्तित्व टिकवणं, त्यासाठी तडजोडी करणं, स्वतःकडे कमीपणा घेऊन छोट्यातली छोटी मदत मागणं इ. गोष्टी या कोर्समध्ये सहसा नीटपणे सांगितल्या जात नाहीत. " Attachment" आणि "Detachment" मधील संतुलन साधत यशाच्या वा अपयशाच्या प्रत्येक टप्प्याला मन स्थिर ठेवून पार करायचं असतं. बहुतेक चांगले 'एम बी ए' यासाठीची "बुद्धी" वापरायला सांगतात पण "प्रज्ञे"ची व्याख्या करून तिचा उपयोग करण्याचा मार्ग मात्र दाखवत नाहीत. अर्थात एवढं सगळं सांगून झाल्यानंतर सुध्दा मी एक सल्ला जरूर देईन की संधी मिळताच चांगल्या संस्थेतून एक चांगला "एम बी ए" जरूर करा, कारण तिथे जे "शिकवलं" जातं ते एका "रेडिमेड पँकेज" सारखं असतं. प्रत्येक गोष्ट आपण स्वानुभवातून शिकू लागलो तर संपूर्ण आयुष्य नाही पुरायचं नि मग उत्तम असं करिअर केव्हा घडायचं ? हां, तिथं जे शिकवलं जात नाही ते इथं माझ्यासारख्यांच्या फेबू वॉलवर शोधायचं ! काय पटतय ना ?!
------- डॉ. गिरीश जाखोटिया.

"आपण सारे अर्जुन"



व. पु. चं "आपण सारे अर्जुन" हे पुस्तक दोन वर्ष पूर्वी वाढदिवसाची भेट म्हणून सागर (CA Sagar Kokne) आणि विनायक यांनी दिल होत.

दर दोन महिन्यांनी पुस्तकांच कपाट आवरताना नेहमी समोर दिसायचं वाचायला घेऊ अस वाटायचं आणि नेहमी राहून जायचं.....पण बरेच महिने समोर दिसणार हे पुस्तक नेमक यावेळी वाचाव अस वाटन आणि ते वाचून पूर्ण होण हे नेमक या वेळी का घडल अगोदर कळल नाही.... पण त्याचहि उत्तर याच पुस्तकान दिले.

अंतर्मुख: करायला लावत हे पुस्तक .........पुस्तक वाचता वाचता आपण कधी अर्जुन होऊन जातो हे कळत नाही ..... व.पु. नी सांगितलेले प्रसंग आपण आपाल्या जीवनाशी जूळवून पाहायला लागतो....त्यात आपण स्वत:ला पहायला लागतो.
पुस्तकात व पु अस लिहतात "मैत्री, विवाह, संसार ह्यांचा प्रारंभ जसा होतो, तसा त्याचा शेवट अपेक्षेप्रमाणे होईल अस नाही. आयुष्य हि एक अज्ञात यात्रा आहे. भाग्योदयासाठी आपण जो प्रारंभ करतो, त्याचा शेवट भाग्यातच होतो , अस नाही.असं का होतं?आपल्याबरोबर , आपल्या जीवन यात्रेबरोबर एक अज्ञात शक्ती प्रवास करीत असते. त्या शक्तीनंही एक हातचा राखून ठेवलेला असतो, हे आपल्याला माहित नसतं."
व.पु. नी त्याच्या आयुष्यातील बरेच प्रसंग सागितले आहेत.... आपल्या आयुष्यात घडलेले असतील किव्हा घडतील असे....
शेवटी व पु अस म्हणतात..."कृष्णत्व म्हणजे पूर्णत्व.वैचारिक पातळीवरच पूर्णत्व.ममत्व, अहंकारशून्य पातळीवरच पूर्णत्व!निष्काम कर्मयोग म्हणजे तरी काय?'जर-तर ची भाषा विसरण, Unconditional होण. मागणी नसताना काम करायला, स्वार्थ नसताना 'कार्यात झोकून द्यायला' वेगळ निग्रह लागतो. कारण तिथे राहतो सेवाभाव. मनात असत समर्पण!
प्रेमातून भक्तीकडे नेणारा सोपान. बहाणे संपले कि, माग उरतात शुद्ध हेतू.हेतूंच्या पलीकडचा टप्पा म्हणजे मोकळेपणी हेतू प्रकट करण्याच धाडस. संवाद करण्याची भूमीका, ओढ.
त्यासाठी मुल आयुष्यावर प्रेम हवं. स्वत:वर हवं.आपण आपली निर्भत्सना करीत राहिलो, तर कुटुंब, परिवार अंनि समाजावर कधी प्रेम करणार?
अवघ्या अतित्वावर प्रेम हवं. किमान समोरच्या माणसांवर हवं. त्यासाठी संवाद हवा. भावना व्यक्त करण्यासाठी संवाद. पण संवाद शब्दातला 'सं' जागा चुकून 'भावना' शब्दामागे पडला, तर माग उरतो, तो 'वाद'. आणि भावनेची 'संभावना' होते.
कृष्ण आणि अर्जुन दूर ठेवू.आपण सगळे अर्जुन असलो, तरीही प्रत्येक अर्जुनात कृष्ण आहे.त्याचं नाव श्रेयश . आपण त्याची गळचेपी करतो. प्रेयासला कृष्ण मानतो. त्याच क्षणी कृष्ण अंतर्धान पावतो. माग उरतो अर्जुन.'सीदन्ति मम गात्राणि' म्हणणारा.म्हणजे कोण?तर तुम्ही आणि मी!
धन्यवाद! सागर आणि विनायक...या अनमोल भेटीसाठी.

www.isamyak.com

उपनिषद

वेद हे भारतीय धर्माचे व संस्कृतीचे मूलाधार ग्रंथ.'मन्त्रब्राह्मणयोर्वेदनामधेयम्' अशी वेदाची व्याख्या करता येईल.जगातील पहिले साहित्य वेद.वेद हे मानवसृष्टीच्या आधी परमेश्वराने मानवाच्या कल्याणासाठी निर्माण केले आणि म्हणूनच ते अनादी आहेत अशी वैदिकांची धारणा आहे. ऋग्वेदयजुर्वेदसामवेद आणि अथर्ववेद यांना वेद अथवा संहिता असे म्हटले जाते. या वेदांचे संहिताआरण्यकेब्राह्मणे आणि उपनिषदे असे चार उपविभाग आहेत. यापैकी उपनिषदे ही वेदांच्या शेवटी येतात म्हणून त्यांना 'वेदान्त' असे म्हटले जाते.

वेदांच्या अखेरच्या रचनेतील ग्रंथ. शब्दश: गुरुंजवळ बसून मिळवलेली विद्या. उप=जवळ, निष=बसणे. श्रीमद्भगवद्गीता हे एक उपनिषद आहे.
प्राचीन भारतीय आर्यांचे तात्विक विचार  उपनिषद साहित्यात आढळून येतात.उप या उपसर्गाचा अर्थ आहे ‘जवळ’ आणि सद याचा अर्थ आहे बसणे. गुरुंच्या जवळ परमार्थ विद्या समजून घेणे असा याचा अर्थ आहे.
१.   ईश,२. केन, ३. कठ,४.प्रश्न ,५. मुंडक,६. मांडूक्य ,७.तैत्तिरीय,८. ऐतरेय,९.छांदोग्य,१०. बृहदारण्यक,११. नृसिंहपूर्वतापिनी ही प्रमुख उपनिषदे मानली जातात.
वैदिक साहित्यात उपनिषदे ही सर्वात शेवटी येतात म्हणून त्यांना ‘वेदान्त’ असेही म्हटले जाते.काही उपनिषदे गद्यात असून काही पद्यात आहेत.उपनिषदे तत्वज्ञान सांगतात म्हणून त्यांना ‘ब्रह्मविद्या’ असेही म्हणतात.
या साहित्यात प्रामुख्याने धर्म, सृष्टी आणि आत्मा किंवा परमात्मा याविषयी चर्चा केली दिसून येते.
ब्रह्म काय आहे? ब्रह्मप्राप्ती कोणत्या उपायाने होते? आत्मा म्हणजे काय? यांची सविस्तर चर्चा या साहित्यात आहे. मोक्ष कल्पना, नीतिकल्पना, असे विषयही उपनिषद साहित्याने हाताळले आहेत.
सुमारे २०० च्या आसपास काही गौण उपनिषदे मानली गेली आहेत. अथर्वशीर्ष तसेच गीता यांनाही उपनिषद म्हणून गौरविण्यात आले आहे.
उपनिषद सूची-
१३.अक्षमाला १४.अक्षी १५.अथर्वशिखा १६. अथर्व शिरस १७. अद्वयतारक १८.अद्वैत १९.अध्यात्म २०. अन्नपूर्णा २१.अमृतनाद २२.अमृतबिंदू २३ अल्ला २४.अवधूत २५. अव्यक्त  २६.आचमन २७.आत्म २८. आत्मपूजा २९.आत्मप्रबोध ३०. आत्मपूजा .....एकशें आठ उपनिषदे.


ऋग्वेदाच्या २१ शाखा,
यजुर्वेदाच्या १०९
सामवेदाच्या १०००
आणि
अथर्ववेदाच्या ५० 
अशा एकूण ११८० शाखागणिक असलेल्या उपनिषदांपैकीं प्रमुख उपनिषदें १०८ आहेत तीं :-
१ ईशावास्य, २ केन, ३ कठ, ४ प्रश्न, ५ मुण्ड, ६ माण्डुक्य, ७ तैत्तिरीय, ८ ऐतरेय, ९ छांदोग्य, १० बृहदारण्य, ११ ब्रम्ह, १२ कैवल्य, १३ जाबाल, १४ श्वेताश्वेतर, १५ हंस, १६ आरुणि, १७ गर्म, १८ नारायण, १९ परम, (हंस) २० (अमृत) बिंदु, २१ (अमृत) नाद, २२ (अथर्व) शिरस्. २३ (अथर्व) शिखा, २४ मैत्रायिणी, २५ कौषीतकी, २६ बृहज्जाबाल, २७ नृसिंहतापिनी, २८ कालाग्निरुद्र, २९ मैत्रेयी, ३० सुबाल, ३१ क्षुरि (का) ३२ मन्त्रिका, ३३ सर्वसार, ३४ निरालंब, ३५ शुक (रहस्य), ३६ वज्रसूचिका, ३७ तेजो - (बिन्दु), ३८ नाद - (बिन्दु ३९ ध्यान-बिन्दु, ४० ब्रह्मविद्या, ४१ योगतत्व, ४२ आत्मबोधक, ४३ (नारद)- परिव्राज्जक, ४४ त्रिशिखि - (ब्राह्मण) ४५ सीता, ४६ (योग) चूडा - (मणि), ४७ निर्वाण, ४८ मण्डल- (ब्राह्मण) ४९ दक्षिणा - (मूर्ती) ५० शरम, ५१ स्कंद, ५२ महानारायण, ५३ अद्वय - (तारक) ५४ राम - (रहस्य) ५५ रामतपन, ५६ वासुदेव, ५७ मुद्र्ल, ५८ शाण्डिल्य, ५९ पिङगल, ६० भिक्षुक, ६१ महा, ६२ शारीरक, ६३ (योग)- शिखा, ६४ तुर्यातीत, ६५ संन्यास, ६६ (परमहंस)- परिव्राजक, ६७ अक्षमालिका, ६८ अव्यक्त, ६९ एकाक्षर, ७० (अन्न)- पूर्णा, ७१ सूर्य, ७२ अक्षिक, ७३ अध्यात्म, ७४ कुण्डिका, ७५ सावित्री, ७६ आत्म, ७७ पाशुपत, ७८ परव्रह्म, ७९ अवधूतक, ८० त्रिपूर तापन, ८१ देवी, ८२ त्रिपुर, ८३ कठ (रुद्र) ८४ भावना, ८५ रुद्र - (ह्रदय) ८६ (योग)- कुण्डली, ८७ भस्म - (जाबाल), ८८ रुद्राक्ष, ८९ गण - (पति) ९० (श्री जाबाल)- दर्शन, ९१ तारसार, ९२ महावाक्य, ९३ पञ्चब्रह्म, ९४ प्राण - (अग्निहोत्र), ९५ गोपाल (पूर्वतापिनी-उत्तरतापिनी), ९६ कृष्ण, ९७ याज्ञवल्क्य, ९८ वराह, ९९ शाठयानीय, १०० हयग्रीव, १०१ दत्तात्रेय, १०२ गुरुड, १०३ कलि (संतराण), १०४ जाबालि, १०५ सौभाग्यलक्ष्मी, १०६ सरस्वती (रहस्या), १०७ बव्ह्रच आणि १०८ मुक्तिकोपनिषद. " अष्टोत्तरशतस्यादौ प्रामाण्यं मुख्यमीरितम. " (रा. गी. १८-३)

यातली प्रत्येक बिंदू आपल्या समोर पुढच्या लेखापासून मांडतो....

- i सम्यक 

(source of info is wikipedia)